Theo các chuyên gia, có 3 yếu tố: Thứ ta thích; thứ ta giỏi; thứ xã hội cần. Giao giữa yếu tố 1 và 3 được gọi là vùng người chọn nghề. Giao yếu tố 2 và 3 là vùng nghề chọn người. Giao giữa 3 yếu tố là vùng nghề nghiệp lý tưởng. Tôi thích nhiều thứ, bản thân lại chả có gì nổi bật. Chẳng biết mình chọn nghề hay nghề chọn. Nhưng chắc một điều là nhờ có duyên nghề, tôi mới biết “Đất Kẻ Giàn, quan Kẻ Vẽ’’.

Tiếng Việt thật trù phú và nồng nàn. Một trong tám nét nghĩa, “Kẻ” là đơn vị dân cư, thường là nơi thành thị hoặc nơi có chợ búa, giao thương. “Kẻ” là từ cổ chỉ một vùng đất, một khu vực có những nghề giống nhau nhưng thường nằm ở ven kinh đô. Hà Nội có nhiều “Kẻ”. Mỗi “Kẻ” có “đặc sản” độc đáo mang thương hiệu không thể lẫn: “The La, lĩnh Bưởi, sồi Phùng // Lụa vân Vạn Phúc, nhiễu vùng Mỗ bên”.... Tất cả, muôn mặt “Kẻ quê” hội tụ góp phần tạo nên danh tiếng Kẻ Chợ cho Thăng Long - Hà Nội.

Vùng Từ Liêm xưa vô số “Kẻ” với những tên Nôm như Kẻ Chèm, Kẻ Vẽ, Kẻ Xù, Kẻ Gạ, Kẻ Cót, Kẻ Đáy... Rồi Kẻ Noi, Kẻ Giàn, Kẻ Cáo, Kẻ Bưởi, Kẻ Đăm, Kẻ Nhổn, Kẻ Mẩy, Kẻ Mọc ... Sau này, tên Nôm chuyển thành tên chữ, Kẻ Chèm là Thụy Phương, Kẻ Vẽ là Đông Ngạc, Kẻ Noi là Cổ Nhuế, Kẻ Xù là Phú Xá, Kẻ Gạ là Phú Gia, Kẻ Cót là Yên Hòa, Kẻ Đáy thành Trung Hòa, Kẻ Mẩy thành Mễ Trì, Kẻ Mọc thành Nhân Chính. Riêng vùng Kẻ Bưởi, vì diện tích rộng nên chia tách tam danh là Trích Sài, Yên Thái, Bái Ân...

Cũng vì có duyên nghề nên ngày ngày tôi vẫn “qua Kẻ Vẽ rẽ sang Kẻ Giàn” để tâm nguyện được làm que diêm đốt cháy cạn mình.

Kẻ Giàn xưa

“Đất Kẻ Giàn” nhắc nhớ vùng Cáo Đỉnh có thế đất đẹp, rộng rãi, phì nhiêu (nay là Xuân Đỉnh, Bắc Từ Liêm). Cáo Đỉnh có tên Nôm là Giàn, thời phong kiến thuộc tổng Cổ Nhuế. Thời Lê Trung Hưng, làng có tên chữ là Khang Cáo, đến thời Nguyễn đổi thành Cáo Đỉnh. Thời kháng Pháp, làng hợp cùng Xuân Tảo thành xã Xuân Đỉnh, huyện Từ Liêm.

Thiên nhiên ưu ái Xuân Đỉnh cho đất đai màu mỡ, cho nhiều vựa nông sản nổi tiếng như cà Cáo cùi dày, hạt ít, vị thơm, “chan bát cơm giòn tan cà Cáo”; cam Cáo vỏ mỏng, ngọt đậm nồng nàn. Xuân Đỉnh xưa còn trồng vải thiều vỏ đơn, cùi dày kép và để đời với Hồng xiêm nổi tiếng óng ngon, cùi chắc, vị sắc, thơm thanh thổn thức.

Hồng xiêm Xuân Đỉnh – đặc sản trứ danh

Cây Hồng xiêm tổ trứ danh hơn 100 năm được trồng vườn nhà bà Đỗ Thị Canh thôn Trung, phường Xuân Đỉnh (Bà Canh là con dâu cả của ông Đỗ Đình Nghị, cháu bốn đời của cụ Đỗ Đình Nhượng, người đã có công "sinh ra" giống hồng xiêm Xuân Đỉnh), được Bộ NN và PTNT cấp bằng để gìn giữ, bảo tồn.

Ngoài ra, làng còn có nghề đan lát “Dành làng Cáo, gạo Kẻ Vòng”, nức tiếng với bánh Trung thu và mứt Tết gói gọn cả tinh hoa của đất trời...

Làng Đông Ngạc – vùng đất hiếu học

Ca dao Hà Nội xưa có câu: “Hỡi cô thắt lưng bao xanh // Có về Kẻ Vẽ với anh thì về”. Thăng Long nhiều làng, lắm nghề, đa danh hiệu nhưng trứ danh về sự học thì hiếm. “Quan Kẻ Vẽ” trứ danh làng như thế.

Hàng loạt tên tuổi lớn, nổi danh của Thăng Long và cả Việt Nam như Phan Phu Tiên, Phan Văn Trường, Phạm Lân Định, Phạm Thọ Chỉ, Phạm Hiển Danh, Phạm Quang Trạch, Phan Vinh Phúc, Phạm Quang Hoàn, Phạm Quang Dung, Đỗ Thế Giai, Hoàng Nguyễn Thự, Hoàng Tế Mỹ; Hoàng Tướng Hiệp, Hoàng Hy Ước, Hoàng Tăng Bí, Hoàng Minh Giám, Hoàng Tích Trí, Phạm Gia Khiêm…đều xuất thân từ nôi làng Đông Ngạc (Bắc Từ Liêm).

Di tích lịch sử – văn hóa Đông Ngạc

Theo sách Đại Việt Thông Sử (Lê Quý Đôn), trong chùa Diên Khánh của làng có một quả chuông lớn năm Khai Hựu thứ 4 (1332)...

Cổ kim ghi nhận, con cháu Kẻ Vẽ - Đông Ngạc xưa nay tiếp nối sự học, sự tận lực, tận hiến cho mỗi trí nghề theo đuổi. Ngẫm ra: Mưu sự tại nhân và thành sự phần nhiều cũng... tại nhân.

-Trần Đại Nghĩa-

Ha Noi - Department Education and Training DOET

https://www.facebook.com/tran.ang.nghia.195550